साद चित्पावनीचो - जुलै २०२६

खंडेनवमी किंवा खड्ग नवमी म्हणी ओळखलो जाणारो दिवस म्हंजे शस्त्र पूजनाचो दिवस. “गोरवांचे पाडवे” दिवसा गोरवांना न्हाणवनी, पूजा करनी तेंचे गळेंत रोजांचे हार चढसत, अणि न्हवरो-न्हवरी सलेसारखीं तीं दिसों लागसत. (अर्थांत, पंधरा मिन्टांतच ते गळेंतले हार एकामेकांचे गळे खालते गेलेले ससत, ती गजाल अलायदा!) तशोच खड्गनवमीला खळेंत उभ्यो सलेल्यो गाड्यो, घोड्यो आज शुचिर्भूत होवनीं गळेंत रोजांचे हार घालनीं मिरवीत ससत. कंप्युटर, रेडीओ, टिव्ही, फ्रीज, वॉशिंग मशीन अणि मोबाईलचे कपाळावर सुद्धा गंधाचां बोट ओढलां जासे. खोरीं, कुदळी, पाळ, कोयते, कुराडी असले आयुधाना, भिंत्याचे एका कोन्सेतलो (कोपरेंतलो) जागो निव्वळ करनीं शस्त्रां ओळीत थेव्नीं तेंची पूजा करसत, बऱ्यो वाती, उदवाती बी ओवाळनी!

आमचो एक शेजारी खे विसर्जन केलेले गणपतीची माती घेवनी, आपल्या बायलाचे जीबल्यासारखी एक जीभ तयार करसे अणि त्याची पूजा करसे, असां दुसरो एक शेजारी तिसरे एका शेजाऱ्याला सांगताना में आईकलेलां. खरां खोटां तो पयलो अणि दुसरो शेजारीच जाणत! नंग्या तलवारी सारखी चालणारी त्याची जीभ म्हणजे भलेभलेना गारद करणारां एक शस्त्रच!

इतके सगळे आवताना मान देंत सताना ज्याचां अख्खां आयुष्य एका कोन्सेत जासे, अणि ज्याला वर्खांत्थीन एक दिवस सुद्धा सुटी मिळत नाय असां बहुपयोगी पण दुर्लक्षित असां आवत किंवा शस्त्र म्हंजे सळाथी!

बाकीचे आवताना निदान हो एक दिवस तरी सुटी ससे, पण सळाथ्याला मात्र आपलां काम चुकत नाय. सकाळीं आपलां सद्दाचां काम करनीं हतकत आजचे मानकऱ्यांकरतां जागो निव्वळ/स्वच्छ करेचां काम बाबडां त्यालाच करेचां पडसे. तां जालां काय मात्र त्याला आज सचैल न्हाण घालनी पूजा करेचे जागेवर थेयसत. पण एठा सुद्धा त्याचो जागो कोपरेंतच!

नवी करकरीत सळाथी वापरे काढसत ते दिवसा त्याला सवाष्णी सारखां हळद कुंकू लावनी त्याचां स्वागत करसत. तेवेळा त्याचां सर्वांग रोमांचित जाले सारखां नाजूक आवाज करीत सळसळसे! त्याचो हिरांचो संभार बघनी ती हिरकणी सारखी दिससे! पण हें औटघटकाचां हिरकणीपण!

पुढलेच क्षणाला, देवघरा पासणी सुरुवात करनी ती खळेचे पायऱ्यांपावत सगळां घर स्वच्छ करसे. खळां झाडेचां काम मात्र त्याला नवी सताना करेचां पडत नाय. तेमुळां ती आधीच्या सळाथ्याकडा मात्शी तुच्छपणान बघसे. कांय दिवसानी आपली अवस्था तशीच हनांर हें त्याचे तकल्यांत येंत नाय. खळेंत सलेली सळाथी मात्र या नव्या सळाथ्याचे तोरेकडा, हंसोनी बघीत ससे. खिन्नपणान!

एक मात से! सळाथ्याला प्रवेश निषिद्ध असो कारोच नाय. नारळ फोडेचे निमतान कोयतेला रांदपाचे खोल्यांत प्रवेश मिळसे पण तो तितके पुरतोच! बाकी आवताना सहसा घरांत कितां चाललांसे तां बघेची संधी मिळत नाय. मरोळी मात्र अपवाद! ती अधिकशी घरांतच ठाण मांडणी ससे! सळाथी मात्र मुक्तपणान चुली पासणी “प्रणयखोली” पर्यंत घराचे प्रत्येक कानाकोपरेचो आढावो/धांडोळो घेवे मोकळी. माळो, कंत्रेल, खिडक्यो, दारांसकट घराचे प्रत्येक भागांत, मागीलदारा पाश्णी पुढले दारा पर्यंत सगळेला ती फिरोनीं येसे. सकाळीं फिरफिर फिरोनीं, दमोनीं भागोनीं ती परत आपले जागेवर जावनी बेस्से, नाय जाले तेच कोपरेंतले भिंतीवेल्ले खिळेला लटकत ससे. पण बिनघोरपणान ऱ्हेवे मिळेलच हेची खात्री केडलाच नस्से. एरवीं आपले पॅंटीत्थीन भितल्ले चड्ड्याची नाडी भाएर येवनीं लोंबत सलेली, किंवा पॅंटीची चेन लावेची उरलीसे, हें सुद्धा खबर नसलेले नवरोबाला गॅसचे वेल्ल्यावाटाचां कोळीष्टक मात्र बरोब्बर दिससे. तां काडेचां काम सळाथ्याचेच नशिबांत लिव्हलेलां ससे.

घरातलीं सगळीं माणसां जेवनीं मात्शीं आडवीं हसत तेड्ला मात्र बहुतेक सळाथ्याला विश्रांती मिळसे. पण तेचे आधी जेवनीं जाले बरोबर आपले धोंदावर हात फिरवीत अणि ढेकरी काढीत एकेकटो “दांतकोरणे”चे शोधांत येवनी सळाथ्याचे हिराचो एकेक लचको काढसत. एकेक हीर मोडलो जासे तेड्ला शब्दशः त्याचो “हिरमोड” हसे. पण आपले कामाकडा ती हयगय करीत नाय.

अशा या सळाथ्याला खरां म्हंजे शस्त्र पूजनां दिवसा अग्रस्थान मिळे हवां. कारण सहज हातालागीं सलेलां शस्त्र म्हंजे सळाथी. धूमकेतूचे आकाराचे हे वस्तूचो उपयोग “केर काडेचां साधन” हेचे पेक्षां शस्त्र म्हणीच अधिक!

एखाद्या मुंग्यां पाश्णी गोठेंतले खोडगे “मंग्या” पर्यंत, पाठीवर रमाटो घाले सळाथी उपयुक्त! अणि हें शस्त्र दुधारी! दोनय वाटान वापरे मिळसे. मुंगी, विंचू, पाल, असले धोपटणे लायक प्राण्यांना धोपटे सळाथ्याचे पुढले वाटाचो उपयोग, अणि कुत्रो, गोरवां, म्हसरां असले चतुष्पादांचे पाठीवर रमाटो घालेचो तो मुगडेचो. ल्हानपणात केड्ला केड्ला आई माजेवरय हो मुगडोप्रयोग करी. जेवे बेसलेलेकडा आयलेलो बोकलो सुद्धा हे मुगडेचे प्रसादान कृतार्थ हय.

पाठी एकदा कारो तरी एक बाबा एका बायलाला मुगडेन बडवनी बडवनी भूत उतरावीत सलेलो व्हिडिओ बघलो. भूत म्हटलां काय माजे हातपांय भयान कडकडूं लागसत. भुताचे भयान में रात्रीचो अजिबात घराभायेर पडत नाय. हो व्हिडिओ बघनी माला मात्सो धीर अणि उत्साह आयलो. साक्षात भूत उतरावेची ताकद सलेली ही सळाथी म्हंजे कितां तरी विशेष चीज सनार अणि इतके सवाय उपायान जर माजो भूतभय कमी हनांर सयेल जाले उत्तम काम हनांर, असो विचार करनीं में दीड दोन हजार रुपये खर्च करनीं मुद्दाम ते बाबाचे दर्शनाला गेलों. त्याहां में पावलों तेड्ला एक बाईल तोंडांत्थीन हूं का चूं न करतां मुगडेचो मार खांत सली. खूप वेळान ती बेशुद्ध पडलेसारखी आडवी पडली. मोग दुसरी बाईल येवनीं तेचे समोर उभी ऱ्हेली. त्याचां भूत उतरावेचो विधी चालू जालो. ती तशीच काळी निळी हयसर मार खावनीं धाराशाई जाली. दहा एक जणींचां भूत उतरायले उपरांत तो बाबा रुपी वेताळ बहुतेक दमलो. कडाला जावनी तेणी पाण्याची बाटली तोंडाला लायलीन. कसो कोण जाणे पण नेमको तेच वेळा माला, “गांवांतलो, सदा सर्वकाळ टाईट सणारो, झेंगडो येतकत येसे तसलो उग्र वास आयलो.”

एतां हळूहळू त्यो जमनीवर निपचित पडलेल्यो बायलो उठोनी उभ्यो ऱ्हेल्यो, अणि भितर काऱ्यो तरी गेल्यो. बहुतेक त्यो एतां भूतबाधा मुक्त जालेल्यो.

में भायेर आयलों. त्याहां खूप दुकानां सलीं. बहुतेक सगळे दुकानानी सळाथ्यो विके थेयलेल्यो दिसल्यो. में एका दुकानात किंमत विचारली. चार हजार रुपये आईकतकत मेंच चाट पडलों. पुढले दुकानात सवाय मिळनांर असो विचार करनीं दहा पंधरा तरी दुकानां पालथीं घायलीं. पण सगळेकडा एकच दर! शेवटी चार हजार रुपये देवनीं एक सळाथी घेतलीच. चार हजार रुपयेंचो विचार करनी कितां उपयोग?

माजो भुतांचो भय घालयनार जाले जाव तेगडा चार हजार!

घराशीं येवनीं में सळाथ्याला कितके रुपये पडले ते बायलाला सांगतकत त्याणी ती सळाथी माजे हातांत्थीन हिसकावनी घेतलीन अणि……..पुढां कितां केलान तां सांगे सारखां नाय!

दोनच दिवसांत माला ती सळाथी अणि आमची घराकडली दिडशें रुपयेंची सळाथी हेंत एका हिरा इतको सुद्धा फरक नाय हें कळलां.

माजे धंदेवाईक मनात अचानक एक कल्पना आयली.

ते बाबाचो फोन नंबर मिळवनी सळाथ्यो पुरवठेची ऑर्डर मिळसे काय बघे हवी. तो बडवीत सलो ते हिशोबान जाले एका बायलाला एक सळाथी लागत सनार. म्हंजे बरीच मोठी ऑर्डर मिळों शकसे, असो विचार माजे मनात येवनीं गेलो. अणि हे बाबाचां खरां रूप जे वेळा उघड हयेल ते दिवसा ते सळाथ्याना मागणी अधिकच वाढनार. फक्त फरक इतकोच की सळाथ्याचो पुरेपूर उपयोग करेची सवयच सलेले बायलांचे हातांत सळाथ्यो सनांर अणि प्रसाद भक्षण बाबा करीत सनांर!

चार हजार रुपयेंची सले मुळां या सळाथ्याची काळजी मात्र मात्शी जास्ती घेतली जांव लागली. दांत कोरे नायले पुढां कापूस लावनी कान कोरे या सळाथ्याचे हीर वापरणेवर सक्त बंदी आयली.

पावसाचे दिवसांत मंडळी मारे जुन्या सळाथ्याचे हीर वापरुनी कापसाची बोथी वापरेचो हुकूम सुटलो. मंडळीना खळेचे भाएर “स्वीप शाॅट” मारनी पाववेचां काम जुन्या सळाथ्यालाच लागलां.

नवी सळाथी फक्त घरांतलोच केर काढे वापरेची.

पण हे लाड जेमतेम पांच सहा म्हयने चालले. ती तब्येतीन, आरोग्यान बरी सली तोपर्यंतच! पयलींसारखां काम त्याचेकडा हत नाय जालां अणि त्याची रवानगी थेट गोठेंत जाली! अणि आश्चर्य म्हंजे घरांत्थीन त्याची उचलबांगडी जाले बरोबर, त्याचां चक्क लिंगपरिवर्तन जालां. म्हंजे इतके दिवस “ती सळाथी” सलेली, एतां पुल्लिंगी “तो खुटारो” जालो! इतके दिवस घरांतलां ते मानान सोपां असां काम करेची सवय जालेल्या सळाथ्याला म्हातारपणात मात गोरवांचे शेणामुतांत लोळेचां नशिबांत आयलां! पण आपली कर्तव्यपरायणता त्याणीन सोडलीन नाय. जर्जर होवनीं त्याचो एकेक अवयव मोडों लागलो, सुटों लागलो, गळों लागलो. सळाथी हें निवडणूक चिन्ह सलेले पक्षासारखीच त्याची अवस्था जाली.

शेवटी एक दिवस त्याचो सगळो मुगडो सैल जालो अणि त्याचे सगळे हीर अस्ताव्यस्त पसरले. में ते सगळे लागीं केले अणि मुगडे सकट चुलींत न्हेवनी घायले!