साद चित्पावनीचो - जुलै २०२५
साद
चित्पावनीचो
चित्पावनी त्रैमासिक, वर्ख २ | अंक तिसरो
जुलै २०२५
संपादिका: सौ. आरती मोने
प्रमुख मार्गदर्शक: श्री. अशोक नेने
संपादक मंडळ: श्री. वासुदेव दामले, सौ. गायत्री भुस्कुटे
मुखपृष्ठ, संकलन, अक्षर जुळवणी, प्रकाशन: गणपुले फाऊंडेशन, ठाणे, महाराष्ट्र
(c) गणपुले फाऊंडेशन (डॉ. सौ. अनुश्री वैभव गणपुले)
या अंकातील मजकूर प्रकाशकांच्या परवानगी शिवाय अन्यत्र प्रकाशित करण्यास मनाई आहे.
या अंकात वापरण्यात आलेली चित्रे इंटरनेट वरून घेण्यात आली आहेत.
सर्व चित्रांचे कॉपीराईट मूळ लेखकांचे व संकेत स्थळांचे आहेत.
अंकात व्यक्त झालेली मते लेखकांची वैयक्तिक मते आहेत.
त्याच्याशी संपादिका व प्रकाशक सहमत असतीलच असे नाही.
प्रकाशन दि. श्रावण शु. १, २५ जुलै २०२५
—- दिवाळी अंकासाठी २० ऑगस्ट पयली तुमचा साहित्य धाडा —-
संपादकीय
नमस्कार…..
पाऊस देसे अमृत धारो
पान पत्रीन भरसे देव्हारो
चित्रांगण बघ रानफुलांचा
घेव्नी यायलो श्रावण बरो
“साद चित्पावनीचो” जुलै २०२५ अंक प्रकाशन. २ रे वर्खाचो तिसरो “साद चित्पावनीचो” हो चित्पावनी अंक तुमच्या भेटीला उत्सुक से, तेच बरोबर चित्पावनी भाषा प्रेमींना ‘संकेतस्थळ रुपात’ अंक सादर करनीं देणेंत आम्ला अधिक आनंद हत से.
चित्पावन साहित्यीक आपल्यो भावना, विचार बोली भाषांत व्यक्त करे, लिखाण करे, बोली बोले, आपलां मनोगत सांगे, बाकीचेंची मतां जाणोनी घैय्वे सोपा हैय्वां, म्हणी हे संकेतस्थळ सुरू करणेत आयलां. दुसरी महत्वाची गोष्ट म्हणजे अंकाची यशस्वी वाटचाल बरे तऱ्हांन सुरू से हेचांय बी एकच कारण म्हणजे, “तुमचां सगळेंचा आमचेवर सलेलां निस्वार्थ प्रेम अणि निरपेक्ष जिव्हाळो!”
वेगवेगळे ऋतूंत वेगळे रंगांनी नटणाऱे निसर्गासारखो अनेकरंगी, अनेकपदरी असो हो अंक म्हणजे लेखकांचे भावविश्वान शृंगारलेलो भिंगाचो कवडासो. साहित्य धाडणाऱे साहित्यिकांची चित्पावनी भाषाची ओढ अणि ल्हान मोठेंचो पाठिंबो तेला लागोनीं हो अंक साकार हंव शकलो हेंत शंकाच नाय. म्हणी सगळेंचां ‘संपादक मंडळ’ ऋणी से. हे अंकातले साहित्यिक कोण महाराष्ट्रात, कोण गोवेंत, कोण कर्नाटकांत तर कोण लंडणात! अंकाचे सगळे मानकरी जगभर विखुरलेले सत तरी बी. ‘गणपुले फाऊंडेशन’ अणि ‘संपादक मंडळान’ तेनां आंतरजालाचे साधनान एकिकडा हाडेचा काम करनीं हे अंकाचा नियोजन बरां केलां से. प्रत्येकान आपलो किंमती वेळ देव्नी अंकाचे रुपाला योग्य आकार दिलो से. “जणू केळीचे पानावर वाढलेले अनेक जिन्नसान भरलेलां पानच सजवोनी तयार से!”
केंचेय कामाला पयली पयली अडचणी ह्यो येसतच, तशो आम्लाय आयल्यो…. पण तेचेवर उपाय सोधीत, अधिकाधिक निर्दोष अंक सादर करेचो प्रयत्न आमी केलो से. हे अंकाचा रूप तुम्ला सगळेंना आवडेल अशी आम्ला आशा न्हूय जाले खात्री से…..
तुम्ला सगळेंना ‘निबर अणि पाऊस’ असो खेळ घेव्नी, सणवारांचो पेटारो घेव्नी येणारो श्रावण तुमच्यो सगळ्यो इच्छा पूर्ण करणारो येंवदे हीच शुभेच्छा देसां.
तसां बघे गेले हे ‘साहित्यरुपी तुमचांच धन तुम्ला देत सों, म्हणजे कितां मालकाचो माल मालकाला म्हणसत तसां…..पण तेतय खरो आनंद से. ‘आमी जाले नुसती भारवाही’ सों!
सगळे साहित्यिक, चित्पावनी रसिक, जाण्टे नेण्टेनी श्रावणांतले उत्साहात “साद चित्पावनीचो” आस्वाद घैय्वो अशी पुनश्च विनंती करसां अणि देव बरां करुं म्हणसां !!! 🙏
✍️ संपादिका
सौ. आरती मोने
साखळी, गोवा
फोन: ७०३८०६२५३६
गणपुले फाऊंडेशन चे वतीन
नमस्कार.
संकेतस्थळ रुपांतलो दुसरो अणि दुसरे वर्खाचो तिसरो अंक प्रकाशित करताना माला खूप आनंद हसे.
सगळे साहित्यिकांचा अभिनंदन. तुमचेच सहकार्यान अंकाचो दुसरे वर्खातलो प्रवास सुखकर हत से.
साहित्यिकांबरोबर नियमित संवाद साधे मिळेवो म्हणी गणपुले फाऊंडेशन कड्त्थीन विशेष प्रयत्न सुरू केले सत अणि तेचे सकारात्मक परीणाम दिसो लागले सत. अंकाचे प्रकाशन सोहळेला उपस्थिती अणि वातावरण प्रेरणा देणारा सला.
काय तांत्रिक अडचणींमुळा अंक प्रसारित करे थोडो उशीर जालो ते बद्दल क्षमस्व.
चित्पावनी साहित्याचो नजराणो तुमचे हातात सूपूर्द करताना खूप आनंद हसे.
प्रमुख मार्गदर्शक अणि संपादक मंडळाचे विशेष आभार. साहित्य तपासणी अणि अंकाचा अन्य काम तेंचे नियमित प्रयत्नामुळा खंड न पडता सुरू से.
सगळेत महत्वाचा म्हणजे, ऑक्टोबर महिनेत दिवाळी विशेष अंक छापील रूपात प्रकाशित हनार से. चित्पावनी भाषांत प्रकाशित हनारो हो पयलो अणि एकमेव अंक से. दिवाळी विशेष अंकासाठी तुमचा साहित्य लोक्कोर धाडा अणि अंकाची शोभा वाढया. २० ऑगस्ट पयली दिवाळी अंकासाठी तुमचा साहित्य धाडा.
पाठले दिवाळी अंकाचे वेळा जालेले चूको होव नयेत म्हणी आमचे प्रयत्न सुरू सत … तरी तुमचो सहभाग सले शिवाय दिवाळी अंक यशस्वी हैय्वेचो नाय.
ज्या साहित्यिकांचा साहित्य दिवाळी अंकात प्रकाशित हयेल तेंना सन्मानपत्र अणि अंकाची एक प्रत भेट म्हणी दिली जानांर से. साहित्यिकांना प्रोत्साहन देव्वे अणि तेंचे कार्याची दखल घेणे म्हणी आयोजकांचे वतीन हो एक ल्हान सो प्रयत्न.
२७ जुलै २०२५ हे दिवसा गणपुले फाऊंडेशनान दोन वर्खा पूर्ण केली सत. माला सांगे अभिमान से की पाठले दोन वर्खात घेतलेले सगळे उपक्रम यशस्वी जाले सत. तेचा श्रेय तुम्ला सगळेंना जासे !
पाठले अंकात मे सांगितलेला की संकेतस्थळ हे “२०३० पर्यन्त घरा घरात चित्पावनी” उपक्रमाचो एक भाग से.
पुढां जावनी, संकेतस्थळावर चित्पावनीची अणिकय माहिती घालनार सो. गरज से तुमचे सहकार्याची. सहकार्य आर्थिक न्हुय तर चित्पावनीचो अंगीकार, प्रचार अणि प्रसार करे तुमचां सहकार्य हवां.
तुमच्यो प्रतिक्रिया आम्ला नक्की धाडा अणि ह्या अंकाचो दर्जो वाढवेला मदत करा.
देव बरा करू.
वैभव गणपुले
संयोजक – गणपुले फाऊंडेशन
ठाणे, महाराष्ट्र
फोन: ९९२०३४५८६१
माझी रांधपातली फजिती
ही लग्ना आधीची गजाल. माला सगळां रांधे येत नतला तेडलाची.
एकदा कितां झालां, माला जेव्वे कालवणाला म्हणी पिठला करेचा सलां. हे पिठला पाण्यात पीठ कालवनी करेचा सलां. हे आधी में आईला पीठ पेरनी पिठला करताना बघितलेलां. पण पीठ कालवनी पिठला करताना कितका पीठ घेसत हेचो माला अजिबातच अंदाज नतलो. माला दिसला एक वाटीभर तरी पीठ लागेल. में पीठ पाण्यात कालोवनी फोडण्याला मारलां. बघता – बघता पीठ शिजलेवर इतका फुगला की पातेल्यात काय मावत नायसां झालां.
परत भात कालव्वे हवां म्हणी पातळ करे हवां सलां, तां झालां अणि दुप्पट. चार माणसांचे ऐवजी पंधरा माणसांना हयेल इतका तां झाला ! एता हे इतके पिठलेचा करेचा तरी कितां?
हो एक नविनच प्रश्न. वयनीला ती घराकडा आयलेवर सगळी गजाल सांगितली. तेडला त्यांनी सांगितलांन की पिठला करे अगदी कमी पीठ लागसे तां.
में ही गजाल ल्हियली कारण, दरवेळा पिठला करताना ह्या गोष्टीची आठवण न चुकता हसे.
रांधेची सुरवात केले उपरांत, अश्या तऱ्हाच्यो गोष्टी कोणी-कोणी अनुभोवल्यो सत, मात्श्यो सांगा बघूया सगळेना.
सौ. देवश्री गोडबोले
कोथरूड, महाराष्ट्र
फोन:९०११९५८७२५
बेफिकीर पाऊस
माणसाला व्यवस्थापन कसलां तां मातय जमत नाय,
पण पावसाला कायच कसां कळत नाय ?
ओलो सुको केर, प्लास्टिक ..माणूसच उडयसे सगळीकडा,
पाऊस आयलो की पयलेच दणकेत पड पड पडसे, तेला नाकां ससे कायच मध्या आपले वाटात !
तो पडसे नी सोमतो व्हावो लागसे, तुंबलेलो केर तो बघित नाय,
तेला कायच कसां कळत नाय ?
कें जावेचां व्हावत, पाणी विचार करीत नाय,
दिसलेली वाट सोडीत नाय. रस्तो, घर , बाजार, पाणी कायच बघीत नाय,
पण पावसाला हे कसां कळत नाय ?
आपलीच जमीन समजोनी आपलां नाका सलेला सामान
माणूस उडवीत ऱ्हेलोसे बेफिकीरपणान.
निसर्गाची तेला तमाच नाय.
लोक मात रडसत, म्हणसत .. हे व्हावलां, तां मोडलां .
पण पावसाला कायच कसां कळत नाय,
पण पावसाला कायच कसां कळत नाय ?
श्री. रामकृष्ण दिनकर सोमण
गोवा
फोन: ९४२३८८३८४३
—- दिवाळी अंकासाठी २० ऑगस्ट पयली तुमचा साहित्य धाडा —-
एक सलो शंबा
शहरांतले शाळांत येंव लागेचे आदी दोन म्हयनेतत्थीन एकदा केंस कातरेचे(खरो शब्द वापरेचो जाले -कापणी मारेचे!) निमतान आमला शहर म्हंजे कितां तां बघे मिळे. म्हालेचे दुकानात गर्दी सत सली. आमचो नंबर लागेसर एका स्टुलावर बेसोनी ऱ्हेवेचां पडे. त्यांहां बेसोनी वेळ मात बरो जाय.
दुकानात एका कोपरेंत वरतो एक रेडीयो ठणाणा करीत सयवेचो. तेचेवर कायम, जीं आईकणां आमी अब्रमण्यम समजत सलों तीं हिंदी “पिच्चरांतलीं” गाणी लागलेलीं सत सलीं. बिनाका गीतमाला का असोच केंचोतरी कार्यक्रम चालू सत सलो.
बशीचे कंडक्टर, ड्रायवर त्यांहां येवनी म्हालेचीच फणी घेवनी, दोनय पांय रुंद करनी, तोंडान ते रेडीयोवेल्ले “म्हम्मद रपी” नाय जाले किशोरकुमारा बरोबर आपणय गांत सले अणि आपले केंसांच्यो “टायली” करीत सले. ते आरसेसमोर ऱ्हेवनी तोंडाचे जे वेगवेगळे चित्रविचित्र हावभाव करीत सले, ते बघणां, हेंच आमचां तेडलाचां कार्टून नेटवर्क! सगळे ‘डायवर’ अणि ‘किलींडरांची’ तेडला फामात सलेली “हॅर्र्स्टायल” मंजे अर्धे कान धापले जातील असे कानावर केंस थेवेचे! तकल्यावेल्ल्यां कानापर्यंत फणी परत परत फिरवनी ते कानावर केंस “सेट” करीत सले.
कोण एखादो स्वतःला “अबिताबच्चन” समजणारो केसांचे मध्ध्यांथीन भांग पाडीत सलो. सुनील गावस्कर उजवेकडथीन भांग पाडसे, म्हणी तसो भांग पाडणारेय सले!
केंस उगयताना एखादो पिकलेलो केंस दिसत सयेल जाले तो बाकीचे केसांत्थीन वेगळो काढनी उपटेचो, नाकांतलो एखादो केंस लांब जालेलो सयेल जाले तो ओढनी काढेचो, म्हालेची रिकामी सलेली कात्री घेवनी आपले नाकांतले, कानावेल्ले केंस कातरेचे, असलीं दृश्यां प्रत्येक वेळा बघे मिळत सलीं. दुकानात पाठल्यां पुढल्यां दोनयकडा आरसे सले मुळां एकच माणूस खूपकडा दिसे, अणि तेला स्वतःला पाठल्यां पुढल्यां स्वतःला निरखूनी बघतां येय! स्वतःचे तकल्याचे मध्यभागावेल्ले टकलाविषयी एरवीं अनभिज्ञ सलेलो माणूस, आरसेंत बघनी शिल्लक सलेले केसांनी तां धापेचो प्रयत्न करी, दुसरो कोणय आपले गालावर आयलेलां मुरम किरमुनी किरमुनी फोडेचो प्रयत्न करी. तेला तां मुरम फोडताना हणाऱ्यो वेदना, तेचे तोंडावर सारख्यो दिसत सल्यो, पण विक्रमादित्यासारखो आपलो मुरम फोडेचो हट्ट काय तो सोडीत नतलो. कोण दांत विचकूनी बघसे, जाले दुसरो डोळेंत कितांतरी पडलेलां से तां दोनय हातानी डोळो वरथीन, खालथीन उघडुनी दिससे काय बघेचो प्रयत्न करसे, तिसरो वेगवेगळे एंगलांत्थीन बघनी आपलो शर्ट पॅन्टींत सारखो खोवलोसे का नाय तां बघसे. असलीं दृश्यां त्यांहां सदाचींच! म्हालेला मात्र हे लोकांचो कसलोच त्रास हत नसेवो.
आपलो डावो ओठ दाताखालतो, अणि गिरायकाची मानगूट डावे हातांत धरनी, उजवे हातांतली तेची कात्री आपली किचिकिची किचिकिची आवाज करीत अखंड चालत सली. मध्यां मध्यां तो कितांतरी बोलत सलो पण अधिकशी तेची श्रवणभक्ती चालेची.
केस मारनी जालेले एखादे “रगले”ची पाठ जाली काय तो जायवेचीच वाट बघीत सलेलो कंडाक्टर आरसेंत बगनी आपलो “इनशर्ट” सारखो करीत “रगल्याचें तें चेडूं हालीं दिसोंक ना मरे!” म्हणत रगलेचे कोणाबरोबर तरी पळोनी गेलेल्या चेडीचो विषय काढी. इतको “रोमहर्षक” विषय चालू जालो काय ते “चेडवा ‘चे सगळे पराक्रमांचो आपण प्रत्यक्षदर्शी सां, असे पद्धतीन एकेकटो गजाली सांगो लागत सलो. “एक दुजे के लिये” पिच्चराला ती चेड कोणाबरोबर गेलेली, अणि सरगम पिच्चराला जाताना त्याचो “रिशी कपूर” दुसरोच कसो सलो, तेच्यो रसभरीत काण्यो चालू हत सल्यो. “सांवरच येयला आतांच्या चेडवांचेर!” असां म्हणोनी, तोंडाचे एका वाटान गुळगुळीत दाढी अणि दुसऱ्या वाटान साबण लायलेले अवस्थांतलो गणबा हे विषयांत तोंड घाली. तो अणि कितां सांगनार इतकेंत, तेडा कडाला ऱ्हेवनी सटक फटक सटक फटक करीत वस्तरेला धार काढणारो म्हालो आपलो वस्तरो परजीत येवनी तेची गचकी धरी. तेमुळां तेला बोले मिळत नतलां.. गणबा बाबडो ओग्गी ऱ्हेवनी बाकीचेंच्यो गजाली आईकणेवरच समाधान मानी.
दुकानात एका कडाला सलेले बाकावर बेसोनी एखादो शंबा विचारमग्न होवनी पेपर वाचणेत गर्क जालेलो सत सलो. मजा मंजे तो पेपर उलटो सुलटो,आडवो उभो असो धरनी वाचीत सलो. हेला उलटां बी कसां वाचे येसे तेचां माला आश्चर्य दिसे. तितकेंत तेच पेपराचां शेवटचां पान वाचेचो प्रयत्न करणारो एखादो तेचेवर “सारखो धर रे पेपर” म्हणी खेकसोनी तेची समाधी भंग करी. पण तो न रागावतां मात्सोसो ओशाळोनी तो पेपर सारखो करी. में, तो इतको वेळ इतकां बारीक अणि तांय बी फक्त पयले एकाच पानावेल्लां कितां वाचीत सयवो हेचो विचार करीत उरत सलों. बरोच वेळ तो पेपर हातांत धरनी मनातले मनात कसलो तरी विचार करी. मध्यांच पेनान हातावर कितां तरी ल्हेय. तो इतकां बारीक कितां बघसे, हें बघेचो मे प्रयत्न केलो.. तो ते पेपरांतलां व्यंगचित्र वेगवेगळे कोनात्थीन बघीत सयवो. तेची नजर ते चित्रावर खिळलेली माला कळली…तो मात्र भान हरपोनी गेलेसारखो पेपर बघीत सलो अणि मध्यांंच हातावर कसल्यो तरी खुणो करीत सलो.. बहुतेक तां व्यंगचित्र तो हातावर काढनी बघीत सयवो…थोडे वेळान तो आळस काढलेसारखो उठलो अणि जायवेची तयारी करूं लागलो, काय कोणतरी तेला हटकूनी विचारी “काडलय का रे फिट?” ते प्रश्नावेल्यां हो कोणतरी पिठाची गिरण चालयणारो से असो मे अंदाज बांधीसर दुसरो कोणतरी “काय काडलय?” असां तेला विचारी.. तो आईकनाईक करनी त्यांहांथीन सटकेचो प्रयत्न करी..पण तेला तिसरो कोणतरी आडावनी तोच प्रश्न विचारी.. मोग तो “सातको” नाय जाले”नवको” बी असां कितां तरी सांगोनी जाय. माला काय ती सातके नवकेची भानगड कळत नतली.
एक दिवस आमी केंस मारे आयलों ते दिवसा असोच स्टुलावर बेसोनी नंबर लागेची वाट बघीत सलों. आज एठाचो बाजार! ते मुळां बाजारांत अणि म्हालेकडाय बी गर्दी सली. आमला शाळाला नेमकी आजच कालेची सुटी सली. शाळा बुडों नये म्हणी आजचो दिवस ठरवनी आपा माला केंस मारे घेवनी आयलेलो. एक दिवस शाळाला दांडी मारे मिळनार सली ती फुकट गेली हे पिकासांवांत में सलों! उद्या परवां माजे पोटांत कस्सांय करनी दुखों लागनारच अणि शाळाला जायवेचो वेळ होवनी गेलो काय तां दुखेचां थांबनारच हेची माला मनातले मनात खात्री होंव लागलेली. पोटांत दुखनार का तकली दुखनार इतकोच कितां तो विचार करेचो सलो. हेच विचारांत मे गर्क सलों..
तितकेंत समोर रस्तेवर अचानक गर्दी जाली. बरोच वेळ दबो धरनी बेसलेसारखे कोणाची तरी अधीर होवनी वाट बघीत सलेले लोक रस्तेवर धावत आयले.
एतां मंत्री बी येवेचो सयेल जाले लोक गर्दी करसत तशी रस्तेवर गर्दी. हे सगळे लोक तेडा किताला धांवसत तां माला कळत नतलां. स्टुलावर उभो ऱ्हेवनी पांय उंच करनी बगेचो प्रयत्न केलो, तितकेंत त्या गर्द्यांत्थीन वाट काढीत एक एस्टी येवनी त्यांहां थांबली. सगळे लोक एस्टीचे पाठल्यां धांवले. एस्टीचे पाठले वाटान कितांतरी बघलेनी अणि एका मिन्टाभितर त्याहांचे सगळे लोक आपापले वाटाला लागले..
तेंतलेच एक दोन दुकानात आयले… उदास चेहरेन!
तेंतलो एक शंबा सलो…तोच तो कार्टून बघनी “फिट” नंबर काढणारो!
“काय येयलो?” दुकानातले एका गिरायकान विचारलान..
“फस्तीस”! – शंबा.
तूं कितको ल्हायल्लय?
“काल आमच्या चुलतभावान गाडी हाडल्या.. नयी.. त्येच गाड्येचो नंबर लायलो! माकां डावट आसलोच रे..! त्ये पनवत्येचो नंबर येवचोच ना म्हणोन.. पुण सांगो नजो “मटको”च न्हू तो लास्टाक!!
पेपरावेल्ले कार्टूनाचो अणि एस्टीचो खरो उपयोग मटकेचो नंबर कळणेसाठी हसे हेचां ज्ञान माला ते दिवसा झालां….
काल खूप वर्खांनी तेच म्हालेचे दुकानात गेलों..एतां तां दुकान ओळखे येंत नाय इतकां बदललां से. एतां तां निस्तां म्हालेचां किंवा कापणी मारेचां दुकान न उरतां “जेन्टस् पार्लर” जालां. पयलींचे दुकानात उकडों लागलां जाले पेपरान वारो घेंत सले. तेच तेडलाचे फॅन! तेचे जागेवर एतां एसी आयलो. ऐन उन्हाळेंत सुद्धा त्यांहां थंडी लागों लागली. त्याहांच्यो खुर्च्यो बदलल्यो, कापणी मारताना आंगावर घालेचो कपडो आधी धवो सत सलो तो झुळझुळीत अणि रंगीत जालो. दोनचार फण्यो अणि एक दोन कात्र्यो, फटकी म्हणी ओळखली जाणारी तुरटी,एखाद् दुसरी दाढी करताना लावेचे साबणाची गोल डबी.. बहुतेक इस्मिरेल्डा कंपन्याची.., ब्रश एकदोन!अणि एक पेपर.. कार्टूनवालो! इतकेच सामानाचे जागेवर एतां वेगवेगळे आकाराच्यो खूपशो बाटल्यो अणि क्रिमांच्यो ट्यूबो, केसांना लावेचे वेगवेगळे रंग, ट्रिमर, हेअर ड्रायर, केसांना वळण लायणारे वेगवेगळे ब्रश, सुगंधीत अशीं लोशन्स, वरतो कोपरेंत रेडीओचे जागेवर टिव्ही आयलो….तेचेवर, आमला चारचौघांत बघताना लाजे हयेल, अशो “अत्यल्प वस्त्रांकित” अशो नाचणाऱ्यो नट्यो दिसों लागल्यो..
समोरचे गुबगुबीत कोचावर बेसोनी आपलो नंबर लागेची वाट बघणारे दोघ तिघ जण तेना बघीत खिदळत सलेले दिसों लागले. जुने ड्रायव्हर किलींडरांच्यो “हॅरस्टायली” एतां आउटडेटेड दिसों लागल्यो.. एतां दुकानात्थीन भाएर सरणारे एकेकटेंच्यो तकल्यो बघनी एठा ‘हजामती’ पेक्षां ‘करामती’च जास्ती चालसत हें माला उमगलां.
में माझो नंबर लागेची वाट बघीत बेसलों.. तितकेंत समोर रस्तेवर ओळखीचो चेहरो दिसलो……शंबा..!!
पण शंबा अजुनी इतको तरूण कसो सनार? में विचार करीत सलों.
में तेचे पुढेंत गेलों तेलाच विचारलां.. न ऱ्हेववनी…
तो शंबाचो बोड्यो सलो.. दिसे हुबेहूब शंबा!!
शंबाचो अणि माजो खरो म्हंजे कांयच संबंध नतलो…पण पेपरावेल्ले कार्टून चो उपयोग मटकेचो नंबर काढे करणारो, अणि कितको नंबर आयलो तो बघे म्हणी देहभान विसरोनी एस्टीचे पाठल्यां धुळीवर ल्हेयलेलो नंबर बघे धावणारो..शंबा.. माला तेचे बद्दल उत्सुकता सली..
“शंबा कसो से रे? कितां करसे? बरो से नी?” मे तेचे बोड्येला विचारलां..
“तो गेलो ढगांत…!” बेफिकीर स्वरांत तो उत्तरलो.
“म्हंजे?”
“तेकां मरोन जालीं आतां धा वीस वर्सां!”
“अरेरे! माला खबर नतलां! साॅरी हां! कितां झालां तेला?”
“जातलें काय? नंबर कितको येयलो तो बघूंक येस्टीच्या पाठल्यां धावत वचा..धावताना त्येच येस्टीच्या फाटल्या टायराक मेळलो आणि मेलो..!
में सुन्न होवनी आयकत ऱ्हेलों. शंबाला असां मरण येंव नये सलां असां ओगीच दिसों लागलां..अणि तेचेपेक्षां तेचेविषयी बोलतानाचो तेचे बोड्येचो, असंवेदनशील सूर माझां काळीज चिरीत गेलो!
माधव बांबरावेल्लो
गोवा
फोन: ९४२०५९६९८२
तां सुंदर माझा घर
तां सुंदर माझां घर,
समोर तां सुंदर वृंदावन
से मोठा आंगण
त्यांहा बागडसत भुर्गी स्वच्छंद
घरांतली प्रत्येक वस्तू सांगसे आपलां जिवन
भिंतीवेल्ली चित्रां सांगसत आठवणी थोर
तांबडे नळेंचा घर कसां दिससे उठोनी चौफेर
नारळ, सुपारीची ठिकाणां
शेजारी आंबेंची वना
थोरा मोठेंचे सणेन भरलेलां जणू गोकुळ तां
आपुलकी अणि माणुसकीन नटलेलां से
मायान लाडावलेलां, निखळते हास्याचे आनंदात भरगच्च भरलेलां से
सुंदर तां माझा घर, एठा घडसत सुंदर कार्या
घरात आजि सांगसे सुंदर गोष्टी, आजो करसे खबरी, आई रांधसे सुग्रास जेवण
असो हो नातेंचो मिलाफ से
असां हें सुंदर घर म्हणजे नुसतां चार भिंती नसोनी
से जणू माणसांचे नातेची सुंदर गुंफण…..
विद्या दांडेकर
गोवा
फोन: ९८९०८९०४६०
विचार पुष्प
लग्नांउप्रात पयल्या खेपा माहेरा बगलेलेलां चेडीचां माहेरपण करे सगळो आठवडो त्याला हवां नाकां तां करणेत सोपलो.
परत सासरला जाताना बापायन त्याला एक बरे वासाचो उजवातीचो पुडो दिलोन. “ज्यावेळा सकाळपुढां पूजाला बेसशील तेड्ला ही उजवात लाय गो ” असां आठवणीन सांगितलां.
आईनं म्हटला “अश्यो उजवाती देसे का कोण? पयलेंदाच माहेरपण करनी सासरला जासे अणि कयतरी देवयां.”
तशी बापयन बोलसात हात घातलो अणि सतील तितके पैसे त्याचे हातात घेतले.
सासरला पावलेवर मावान सुनाला दिलेल्यो सगळ्यो वस्तू बघितल्यो. बापयन दिलेलो उजवातीचो पुडो बघनी नाक मुरडलां.
सकाळीपुढां चेडीन उजवातीचो पुडो उघडलो. तेंत एक चिठ्ठी सली.” आगो ही उजवात सावकाश जळसे, पण सगळे घराला सुगंधी करनी जासे. इतकाच न्हुयतर आरती परती सगळो परिसर पण सुगंधित करसे. तू कई कई घोवावर रागावशील, कई सासू – सासरेवर रागावशील, कयतरी नणंद जावाचां बोलणा आयकोनी घेव्वां लागेल, तर कई शेजाऱ्यांच्या वागणुकीला लागोनी खट्टू हशील. तेड्ला माजी भेट लक्षात थेय. स्वतः जळताना उजवाती जसां सगळां घर अणि परिसर सुगंधित करसे तशी तू सासरला घडय…”
चेड चिठ्ठी वाचनी रडसे. माव धावतच जवळ आयलो. घोव, सासरो देवघरात बघू लागले. ती फक्त रडत सली.
“अगो हात जळलो का?” घोवान विचारलां.
” कितां जाला तां तरी सांग.” सासरो विचारू लागलो.
सासू आरतीपारतीचे सामानात कितां से का बघू लागली.
तेड्ला ती वळणदार अक्षरातली चिठी दिसली. ती चिठी वाचनी त्यानी सुनाला मिठीत/ कवेत घेतली. चिठ्ठी आपले घोवाचे हातात दिली. सासरेन चष्मा नसले कारणान बोड्योला सांगलान , बघ कितां से तां ह्या चिठ्यात!
सगळां कळले उप्रात सगळां घर गप्प जाला.” अरे ही चिठ्ठी फ्रेम कर, ही माज्या चेडीला मिळलेली सगळेत अनमोल भेट से. देवघराचे कडालाच हेची फ्रेम लाय. माय सांगो लागली.
अणि ते उप्रात ती फ्रेम सदाच दरवळत ऱ्हेली. पुडो सोपलो तरीही….
हेलाच म्हणसत संस्कार…..
कोणी बरयलीसे तां खबर नाय, में फक्त कॉपी केली. पण खरांच लिहिणारेला माजो नमस्कार 🙏
🪷 वाचनात आयलेलो सुंदर लेख 🪷
सौ. वर्षा केळकर
बदलापूर, महाराष्ट्र
फोन: ७५५९४२४३२१
गजाल: आमची रॅले सायकल
दादाला आमचे नवीन नवीन वस्तू घेवेच्यो अणि कितातरी नवीन नवीन करनी बघेचो शौकच सलो. १९८५ त तेनी नवीन चेतक स्कूटर हाडलिन. तेडला चेतक स्कूटर ला बुकिंग अणि जास्त पैसे पडत सले. परकीय चलन दिले जाले रोकडीच मिळे. तेनी कितातरी खटपटी करनी चेतक स्कूटर घेवनी आयलो. कोणाला तरी शिकवे बलावी. बरी शिकोनी झालेवर डिचोल्या जावनी लायसन्स काढलान, वयाचे 55वर्षा सोपलेवर. आधी बरे दर्जाची धोतरा अणि सदरे घाली. ते सगळे उडोवनी देवनी लांब कलसावा (पँट्स )अणि शर्ट्स घालू लागलो. मोहन तेला डॅड्डी म्हणो लागलो. असो काळानुसार बदल करणारो दादा.
तर सांगेचा म्हणजे असाच १९६४-१९६५ साल सैल. एक दिवस नवी कोरी करकरीत रॅले सायकल घेवनी आयलो. बहुतेक बर्वे म्हापसे त्थीन सणार ,एता तितकि नाय आठवत. तेडला ती खूप प्रसिद्ध सायकल सली. इंपोर्टेड, ड्रम ब्रेक मोटरसायकलला ससत तसे. व्हील, हॅन्डल, कॅर्रीयर सगळाच आकर्षक. हँडलवर एक बॅटर्यावर चालणारा पेपारा, पाठल्यानं बघे आरसो,सुंदर दिवो डायनॅमो वर चालणारो. पाठले चाकाला बेसयलो सलो. तेला एक स्विचं सलो तो दामलो का डायनॅमो पाठले चाकाला टच होउनी दिवो पेटो लागे. डायनॅमो बरोच पॉवरफुल सलो कारण झक्कास उजेड पडे. फक्त पाडेला मारे जास्ती शक्ती लागे. अशी ही सायकल म्हणजे एकदम सुंदर, धोवोनि, पुसोनि थेईली का अप्सरा सारखी दिसें.
टेडला अप्सरा नावाची एक बस सली. ती बेती ते सावंतवाडी असो प्रवास करी. हि बस खरोखरच जणू अप्सरा, कारण त्याचे आरसे अणि त्याचो रंग, अणि त्यांची सजावट जणू अप्सराच. आमी मुद्दाम त्या बशीला अस्नोडे जाउनी धरीत सलो. त्या बशीन नानोडे पर्यंत जावेचा. सिधये ( सिध्दये )कडा मुक्काम करेचो. दुसरे दिवसा बांदेपर्यंत जावनी त्याहात्थीन पुढा झोळम्बे जावेचा हो कार्यक्रम. हो मामाचे गावाचो प्रवास. बस नसेल झाले बांदेथीन खटाऱ्या गाड्यात बेसोनी जावेचा. एता दोन तासात पावे हसे . हो लहानपणाचो त्रिदंडी प्रवास खूपच स्मरणात से.
आमची अप्सरा सायकल नगरगाव आमचा घर ते आंबेडे, भटवाडी, करमळी, धावे, वाळपई, असो प्रवास करी. बहुतेक प्रवास अर्धो सायकल अर्धो चालत म्हणजे सायकलीला चालवत असो चाले. कारण टेडला सगळे रस्ते तांबडे, खूप खड्डे, चढाव, गुंडे हेनी भरलेले सले. सायकल चालवे खूप शक्ती लागे. कारो जरी जावनी आयलो तरी अप्सरा तांबडी बुंद होवनी जात सली. पण दादा त्याची बरी सेवा करी एक मोठो फाडो सलो तेनी धोवोनि पुसोनि ठेवीत सलो.
दादा बाहेर जायवेचो नतलो जाले सायकलीला कुलूप लावी. तेला माझी शंका येत सली. ता एकदम खराय सला. कारण दादा बसीवर जावे सुटलो का अप्सरा माझी हत सली. कुलूप लायलान तरी माला खबर सत सली चावी के थेईसे ता. नाय झाले मे सोदनी काडी. नाय चावी मिळली झाले तारो, खिळे घालनी मे चावी निखळावीत सलो. दादा येवचो वेळ झाली काई सली तशी चावी लावनी ठेवेची.
सुरवातीला मे दांड्यात्थींन पाय घालनी उभ्यानी सायकल चालवी. अणि बहुतेक खळेतच चालवी. पण एक दोनदा पापड, साटाचो निकाल लागलेवर खळेत चालवे पूर्ण बंदी आयली. तेला लागोनी मे सायकल घेवनी भायेर जाव लागलो. दूसरा कारण सायकल पडली, किंवा मे पडलो झाले वैनी, अक्का, आई खूप तापवीत. कारण ओखदा करेचा तेंचा काम वाढे. खूपदा पडोनी हॅन्डल वाकडा झाला, हवा गेली, किंवा किता मोडला झाले हळूच जागेवर नेवनी ठेवेची. मे शिकणेचे प्रयत्नात सलो तेला लागोनी पडणा, सायकल पाडणा क्रमप्राप्त सला. खूप वेळा हरी, नकुल माला धरीत अणि हळूच सोडनी देत पण पडोनी पडोनी, सायकल पाडोनी मे सायकल चालवें शिकलो.
दादा आयलो काय दुसरे दिवसा सकाळी सायकल भायेर काढी. हॅन्डल वाकडा, चाकांना चेपा आरसे ची काच फुटलेली, पेपरां वाजेचा बंद हे सगळा बघ्नी रागानं लालबुंद हय. मग माला बलावणी न भूतो न भविष्यती असे आवाजात माला तापवी. मग कोणा कडथीन तरी सारखी करनी हाडी. मग दादा परत बशीवर कय जासे हेची वाट बघीत बेसेचा.
एकदा मे सायकल घेवनी बरो दुर गेलो. बहुतेक कुंबळीची घाटी. सायकल चालवीत म्हणजे हातानं ढकलीत घाटी चडोनी गेलो कितेला तर येताना जोरात येवे मिळणार. येताना ठरले प्रमाण नेटान आयलो पण शेवटचे उताराला वळणावर ब्रेक लावे विसरलो काई सारखे लागले नाय अणि मे रगडलो. मे उतांणो, वरती सायकल. माझे डावे हातावर हॅन्डल नेटान आपटला. हात सूजलो. एक महिनो डावो हात गळेत बांधनी सलो. डावे मनगटाला मोठो फुगारो आयलो सलो. आई, वैनीनं हळद मिऱ्या थापनी एका महिने उपरांत मातसो बरो झालो.
हे अपघातात सायकलीचो पूर्ण चुराडो झालो. अप्सरा भंगार झाली. दादानं एक दोन कुल्लेवर चढायलीन. पण मे सायकल चालवें एकदम तयार झालो कॉलेज ला शिकत सताना आमी में, नाना अणि दोन मित्र असे बेळगांव ते गोवा असो सायकल प्रवास अणि ते नंतर सगळो गोवा सायकलीवर फिरोनी काढलो. एक आत्मविश्वास निर्माण झालो हे कितां कमी से?
सुभाष जोशी
पर्वरी, गोवा
फोन: ७०२०६१८३२८
—- दिवाळी अंकासाठी २० ऑगस्ट पयली तुमचा साहित्य धाडा —-
थोडासा विवेचन
चित्पावनी साहित्याबद्दल एतापर्यंतचे लेखनाथीन थोडांतरी विवेचन म्हणा किंवा चर्चा झालेली से. सुरवात से, प्रयोग सत, संदर्भ सत. असे अनेक मुद्दे साहित्यात येव्वे हवे.
आजचे माझे लेखनात में असो एक घटक घेतलेलो से कीं, शब्द संग्रहात अणि नवीन कांय शब्दांची भर घालेवी. विषय तसो साधो – पण आशय मोठे सत. विचारांती असां दिस्से की, हेतले कांय शब्द अजूनी लेखनांत आयलेले नसणार. जुने सत. ”जुना तां सोनां ! प्रकर्षान असे शब्द, असां लेखन बोलीत आयले नंतर तेला म्हणजे साहित्याला खरो गोडवो येनार – येसे.
अनेक भाषा ह्यो एकमेकींच्यो भगिनी सत. तेला लागोनी काही वेळां दुसरे शब्द घेवेचे लागसत अणि एकाच अर्थाचे वेगवेगळे शब्द दोनकडल्या बोलीत येंव शकसत. उद्देश किंवा ते, शब्दसंग्रह अणि पर्यायान साहित्याची वाढ करेची, इतकोच !
हे झालां थोडकेत विवेचन. एतां प्रस्तूत लेखनाविषयी बघूया.
हो एक शैक्षणिक उपक्रम – घटक – साधो, सोपो बोलतां बोलतां शिक्षण. पहिली शब्द घेतलो से, अर्थ अणि तेचे पुढां वाक्य! वाक्य म्हणजे तो मूळ शब्द अणि अधिक शब्द हेंची गुंफण ! उदाहरणादाखल दिलां से . म्हणजे कळेल बरां.
चित्पावनी शब्द – मराठीत अर्थ
शब्दाचो उपयोग करनी वाक्य.
१. पिडां –(लाकडी किंवा इतर) बसायचा पाट.
पिडां घे अणि त्यांहा बेस.
२. घुमटी – (देव्हारा)
घुमट्यात देव सत.
३. कोयतो – (कोयता मोठा)
कोयतो घे अणि नारळ फोड.
४. कोयतुल – (लहान कोयता)
कोयतुल घे अणि जेवेची पानां घेवनी ये.
५. तामण/तांबिटां – पंचधातू किंवा तांब्याचे मध्यम आकाराचे अंदाजे दहा इंचाचे आतल्या व्यासाचे खोलगट गोल आकाराचे ताट. विशेषत: देवपूजासाठी वापरतात .
देव ताम्हणात थेय. तांबिटां हाड रे.
६. मेज – टेबल
ओगीच त्याहां मेजावेल्ली केळी वाटू नाका हां !
७. पाटलो फुलांचो – (परडी फुलांची )
पाटलो घे अणि फुलां काढ.
८. मान्ना– (मोरी ) हात पाय धुण्याची सोय.
रोकडो मान्नेत जावनी हातपाय धोवनी येसां.
९. गोबर – रखा
गोबरान घातलेली आयदणां दोनदा पाण्यानं धोव.
१०. दशमी –भाकरी
खेळोनी झाला मरे, एतां दशमी खायवे या.
११.सांबारां – आमटी
आज कसला गो सांबारां केलां सय ?
१२. समय – समई
घांसलेली समय पेटोवनी थेय.
१३. गाॅड – गूळ
मणगणेला म्हणसत तां गाॅडच घाले हवां .
१४. आमतां –आंबवलेले नाचणीचे पीठ आंबील करताना वापरतात.
आमतां केलांस गो.
१५. पेज – पातळ भात
भुर्गेना पेज वाढा बघूया !/आटवल – पातळ भात, उदा : आटवल जेवा.
पेज –तांदळाचा भात शिजवताना पाणी जास्त होत असेल तर गाळून घेतात त्याला पेज म्हणतात.
भाताची पेज काड गो !
१६. खटारी गाडी – बैलगाडी
पन्नास वर्षापयली खटाऱ्या गाड्यांना पंधरा पंधरा चिरे हाडनी लोकांनी घरां बांधली सत.
१७. फासकी – मोठ्या दरवाज्याला चारही बाजूंनी बसवलेली चौकट.
दाराला मात माट्टीचीच फासकी बेसय हां. बरी ससे, घणघाव !
दरवंद – वरीलप्रमाणेच
१८. उंबर – उंबरठा
उंबरावर किताला ? भितर ये मेरे.
१९. रोजां – झेंडूची फुले
दिवाळ्याला रोजा खूप फुलसत.
२०. हळदिवो -पिवळो रंग
हळदिची पूड रंगानं हळदिवीच संसे.
२१. धवो – पांढरा
माला धवो रंग आवडसे.
२२. फटफटी गाडी – मोटरसायकल
एतां फटफट्यो गाड्यो खूप झाल्यो.
२३. पुंजी -जमा करणे
हेते बेडे पुंजी कर.
२४. हेते – ते
हेतेला एठा बलाय रे !
२५. बेडे – सुपाऱ्या
कुळागरांत बेडे पडले सत.
२६. करवादणां – त्रासिक होणे.
असो करवादों नाका रे.
२७. करांदो –करांदा (एक कंद)
खतखतेत करांदे घालसत.
२८. कांदो – कांदा
कांदो तिखट लागसे.
२९. बटाटो – बटाटा
आज दुकानात खूप बटाटे सत.
३०. मोग – नंतर
मोगच आमी फिरे जावया.
३१. एठा – इथे
एठा ये.
३२. त्याहा – तिथे
हि पिशवी त्यांहा थेय.
३३. कुमयो –एक झाडाचा प्रकार
कुमयेचे फळांना कुंफळा म्हणसत.
३४.आंबिल – मुख्यत्वे नाचणीच्या
पिठापासून केलेली पातळ पेज.
३५.खतखतां – अनेक भाज्या एकत्र करुन केलेली भाजी.
तेला खतखतां वाढ गो.
३६ .मिरसांग – मिर्ची
आमचेत्यां काल मिरसांगो तळल्यो सल्यो.
३७. शाक– भाजी
एतां पयलीं केळेंची शाक चिरनी घेसां.
३८. थोरुं – कोयत्याची लाकडी मूठ
गुंडेवर हापटलां अणि थोरुं फुटलां मरे कोयतेचां.
३९. शाबू – साबण
दुकांनाथींन एक शाबू घेवनी ये.
४० .शेंदरी – चटई
तेना बेसेला माच्छी शेंदरी घाल रे.
४१. उसां – उशी
निदवतांना उसां घेव्वेच हवां.
४२.हातरुण – अंथरुण
हातरुणावर पाय थेव नये.
४३. चारकुटो – कोवळ्या फणसाची भाजी
कवळे कुंयलेचो चारकुटो बरो हंसे.
४४. कुंयलो – कोवळा फणस
हे पणसाचे झाडाचे कुंवले बरे ससत.
४५. सांबार – खडे मसाले, भाजून, कुटून केलेला मसाला.
सांबार नवो सलो म्हणी सांबारा बरां झालां.
४६.तपलां – तपेले
तपलां भरनी चुलीवर थेय.
४७.भातवाळणो/सुडको – स्वयंपाकघरात वापरण्याचा कपड्याचा तुकडा.(विशेषत: पंचा)
तपलां उतरतांना भातवाळणो घेयवो.
४८.दांडो– दांडा
कुदळीला दांडो घाल.
४९.कवाळो – माड किंवा पोफळी यांचा एक शेंड्याकडील भाग .
माडाचे कवाळेत खेतां बेसलां से.
५०.खेतां –तांबड्या तोंडाचे लहान माकड
खेतेनी सगळी पेरां खाल्लीनं.
श्री. कृष्ण गणेश वझे
सत्तरी, गोवा.
फोन: ९४२०३१७१२८
महर्षी अगस्त्य (भाग - पयलो)
अगणित तारेनी भरलेलां आकाश बघितला काय एकदम बरां दिससे. परत परत आपला मन, आपली मान तेगडाच फिरवीत ससे.हे तारेत, थोडे तारेंचे पुंजके दिससत. कृत्तिका, ध्रुवतारो, शततारका थोडे थोडे लोक सहज सांगसत.
हे तारे कडा एकटक बघितलां झाले ते प्रत्येक तारेत शक्ति से हे जाणवसे. दक्षिणाचो तारो, तो अगस्ती चो! खूप दैदिप्यमान!
कितके महान सले अगस्त्य ॠषी !
पुराणात अगस्त्य ऋषीच्यो खूप कथा वाचे मिसळत. ते कथात्थींन अगस्त्य ऋषींचा धैर्य अणि करुणा हे दोन गुण दिसोनी येसत.
शरीरानं ठेंगणी! मूर्ती ल्हान पण मानवजातीचा कल्याण साधणारा कार्य तेणी केलेला से.
अग्नि देव होच अगस्त्य !
महर्षी अगस्त्य जन्माची कथा आईकली से का?
पयली, खूप खूप आदि देव अणि दानवात सदाच वाईटपण धुमसत सलां. बारीक मोठी युध्दां हतच सली.
एकदा देवांचो राजा इंद्रान अग्नी देवाला आज्ञा केली, “चल अणि ते राक्षसांचो पाठलाग करनी, तेंचो एकदा कायमचो बंदोबस्त करनी उडय.”
आज्ञा आईकलेबरोबर अवकाश, आग अणि वायू हे राक्षसांचे पाठल्या धावले. मोग खूप घन युद्ध झाला. तेत राक्षस मारले गेले. तेतले काय राक्षस जीव वाचवे समुद्रात दडले / लिपले हे भित्रे राक्षस, हे काय सतावेचे नाय, असा म्हणोनी आग अणि वायू परत आयले. पण अजूनी राक्षस जिवे सत हे आयकोनी इंद्राला काय आवडलां नाय. ”तुमी सांगितलेला काम पूर्ण केला नाय नी?” चला एत्ताचे एत्ता. हवां झाले, समुद्र पालथो (मंथन करा) घाला. समुद्रात दडलेले राक्षसांचा मूळासकट उच्चाटन करा.
अग्नी अणि वायुचे पुढां पेच पडलो. तेणी सांगितला “देवेंद्र , समुद्रात कितके तरी निरुपद्रवी जीवजंतू ऱ्हेसत. समुद्रमंथन केला झाले तेय मरतील. मोग तेंचेवर अन्याय नाय का हयवेचो ?
दुष्टांचे नाशान जगाचा कल्याण हसे. दानवांचो नाश करणेसाठी सगळेनीच तयार सयवे हवां.
माणसाचो दुष्टपणा दिसलो झाले तेची गय करणा चूक नाय का? एतां ह्या परिस्थितीत न्याय अणि अन्याय हो प्रश्न किताला पडे हवो?
देवराज इंद्र खूप तापलो, अणि तेची आग अणि वायू हेंनां शाप दिलो.
तुमी दोघय आपलां कर्तव्य विसरलेत अणि एता धर्माचो अर्थ माला शिकव लागलेत.
हे चो निर्णय पृथ्वीवरच हयेल! तुमी दोघय पृथ्वीवर जन्म घ्या. अग्नीला म्हटलां तू चल अणि समुद्र प्येवनी उडय.
इंद्राचे शापानं अग्नी अणि वायू पृथ्वीवर अगस्त्य अणि वसिष्ठ हेंचे रुपात जन्मले.
अगस्त्य ऋषीचे पिता मित्र वरुण अणि आई सौंदर्यवती उर्वशी सली. अगस्ती ऋषीला कुंभसंभव अणि मैत्रावरुणी असाय नाव से. पुढां ते अगस्त्य हे एक महान द्रष्टा अणि असामान्य शक्तिसंपन्न पुरुष ठरले.
स्थैर देणारो भविष्य जाणणारो (द्रष्टा).
भगवान शंकराचे लग्नाची गोष्ट.
समारंभ चालू सलो. पार्वतीत्यांहा पार्वतीचे पिता हिमालय तेचे घरा. लग्नाला अगस्त्य ऋषीला सुध्दा आमंत्रण सलां. पृथ्वीवेल्ले सगळे राजे – महाराजे, ऋषीमूनी अणि राक्षस सुध्दा शंकर पार्वतीचे लग्नाला आयलेले.
तेडल्या कितां झाला, एकदम पृथ्वी कापो लागली. सगळां विश्वाची उलथापालथ होव लागली. मोठे मोठे पर्वत, डोंगर पृथ्वीन पोटात घेतले. समुद्र खवळोनी गेलो. प्रलय आयलो. माणसा भ्येवनी गेली. देवाचो धावो करु लागली. सावर रे बाबा ! देवा पाव ! तेडला भगवान शंकरान तेला म्हटलां “तुम्ही सगळे पार्वतीचा लगीन बगे एकीच कडा दाटी करनी सा, तेडला विश्वाचो भार एकाच वाटानं हिमालयावर पडलो से. भार थोडो दक्षिण दिशाला जावंदे. झालेच पृथ्वी थंड हयेल.(स्थिर अणि शांत हयेल.) शंकरान महामूनीना बलायले अणि तुला रोकडा दक्षिण दिशांना जायवे हवां अणि तपोबलाचे मदतीन पृथ्वीला नित्याचेच स्थितीत हाडे हवी.
अगस्ती ऋषीनां वाईट दिसला. उमा – महेश्वराचो विवाह, तो बघे आयलेलो अणि एताच जायवा लागला.
सगळे विश्वाचा कल्याण करणारे भगवंताला ऋषीचे मनातलो विषाद कळलो, अगस्त्याला समजावीत तो म्हणो लागलो “मुनिवर्य, कर्तव्य हे सर्व श्रेष्ठ ससे.” आपण विश्व कल्याण करेवां. तुमला हो समारंभ बघेचो से नी? तुमी फक्त मनात हाडा. आमचा चिंतन करा. में अणि पार्वती रोकडेच प्रकट हत तुमचे सामखार.
महेश्वराची ती अमृतवाणी आयकोनी अगस्त्य ऋषी आनंदीत झाले अणि पार्वती अणि परमेश्वरापुढां नम्र होवनी, मार्गाला लागले. अगस्त्य दक्षिणात आयले. पर्वताचे सर्वोच्च शिखरावर बेसले अणि तपश्चर्या करु लागले. आपले तपान पृथ्वी संतुलन केलां.
हेगडा उमा-महेश्वर लग्नाचो सोहळो बरो पार पडलो. सगळेनी अगस्त्याची प्रशंसा केली.
क्रमशः ….
सौ. गायत्री भुस्कुटे
म्हापसा, गोवा
फोन: ९४२२४५८३४०
जीवनाचा गणित
उत्तरार्ध जीवनाचो
बेरीज वजाबाकीचो
मिळयला, गमयला किता?
वेळ से परिशीलनाचो
शून्याचो अविष्कार
शुन्यातुनच साकार
शून्यातच निराकार
शून्यातच पूर्णांकार
सुखदुःखाची बेरीज
नातीगोती गुणाकार
निवर्तन भागाकार
वजाबाकी व्यवहार
मिळयला नाय कळला
गमायला ना आकळला
सुखाचो केलो बाजार
दुःखाला पांघरूण घायला
जीवनच कळला नाय
दुर उरला जीवनध्येय
दुध खूप उतोनी गेला
जीवन अनंत झाला
फुकट वेळप्यवय
सुभाष जोशी
पर्वरी, गोवा
फोन: ७०२०६१८३२८
गोवा: थोडक्येत परिचय
‘गोवा’ प्राचीन काळातलो ‘गोमंतक’ अजुनय बी दोनी नावान प्रचलित से. गोवेचो इतिहास तसो खूप जुनो अणि समृद्ध से. असां से की भगवान परशुरामान “सह्याद्री पर्वतांच्यो ओळी” तयार केल्यो अणि आपल्या परशून (शस्त्रान ) पश्चिम समुद्रात बाण मारलो. गोमंतक किंवा गोवा निर्माण करे तेंचेनी बाणान समुद्र पाठी/ परत धाडलो असां म्हणसत.
ही पौराणिक दंतकथा सली तरी हेचो सांस्कृतिक अणि भावनिक भाग महत्वाचो से.
१९/१२/१९६० सालात पोर्तुगिजांचे बंधनांत्थीन मुक्त जालेलो गोवा एक ल्हान राज्य से. गोवेतले लोक तसे खूपच उदार, मनमिळावू अणि सुशेगाद सत पण मनान खूप श्रीमंत सत. आदले लोकाकडां जमिनी अणि कुळागरां सत. तेंची देखभाल उत्तम तऱ्हांन केली जासे. एठा खूप देवळां, इगर्जी (चर्च ), मशिदी अणि इतर धर्माची प्रार्थना स्थळा सत. पोर्तुगीजांनी बांधलेली संत फ्रान्सिस झेवियर चर्च खूप फामाद से. तशीच देवळा ल्हान जरी सली तरी रचना अणि कोरीव कलाकुसर अप्रतिम से.
हो ल्हान प्रदेश निसर्ग सौंदर्यान पूर्ण नटलेलो बगे गावसे.
गोव्येंतले १२ तालुके:
१. पेडणे
२. बार्देश
३. डिचोली
४. सत्तरी
५. तिसवाडी
६. फोंडा
७. सांगे
८. सासष्टी
९. मुरगाव
१०. केपे
११. काणकोण
१२. धारबांदोडा
हे सगळे तालुके मिळोनीं ल्हानसां गोवा राज्य तयार जालां से. समुद्राचे काठावर वसले कारणांन, हे राज्यात मासेमारी हो मुख्य धंदों से, शीत कडी (माशांचा कालवण) हे गोवेंतले लोकांचा मुख्य जेवण से. भात पिकयसत गोवेत. एतां कमी. हेशिवाय माडाची अणि मुट्टेची फेणी (दारू) हो बी धंदो से.
साधारणशी ५०० वर्खा एठा पोर्तुगीजांचा राज्य सलां, तेला लागोनीं तेंचे संस्कृतीचो बरोचसो प्रभाव दिसोनीं येसे. आज बी बरेच लोक पोर्तुगिज बोलसत अणि तेंचे संस्कारांची छाप आजय बी बघे गावसे. बरेचश्यो चर्ची अणि इमारती तेंचे धाटणीत/ स्थापत्यशैलीत बांधलेल्यो दिस्सत. बॅसीलीका ऑफ बॉम जीजस हे UNESCO World Heritage मध्या सामाविष्ट से.
देवळां मात शुद्ध हिंदू पद्धतीन बांधली सत.
एठा आहाराच्यो सवयी वेशभूषा परिधान करेची पद्धत अणि सद्दांचे व्यवहार, भाषां हेचेत स्थानिक संस्कृती, हवामान अणि इतिहासिक प्रभाव जाणवसे.
गोवेचां एक खास वैशिष्ट्य म्हणजे लोक खूप प्रेमळ, शांत स्वभावाचे तेला लागोनीं एठाचे लोकांना “सुशेगाद” ही पदवी मिळली हेचो अर्थ असो की निवांत, तणाव मुक्त आनंदी जगणां. आज मिळयला आज खाल्ला उद्याची काळजी करेची नाय.
हिंदू सणाबरोबरच नाताळ सण तितकेच आनंदात साजरो केलो जासे. पोर्तुगीजांनी सुरू केलेलां कार्निवल अणि सांजाव हे बी तितकेच उत्साहात साजरे केले जासत.
उत्तम समुद्र किनारे, वॉटर स्पोर्ट्स, ऐतिहासिक स्थळां अणि सुंदर निसर्गरम्य स्थळांनी देशाचे नकाशेवर महत्वाचा स्थान पटकायलान से.
भारतभर अणि भायेर गोवेचा नाव दारू/सोरो पिव्वे फामात केला से पण बाकी बाबींकडा संपूर्ण दुर्लक्ष केलां से. जसां की गोवेचे लोक खूप कष्टकरी अणि मेहनती सत, ते कलागुणसंपन्न सत. लोकनाट्य अणि नाटकाचे गुण प्रत्येकाकडा सत.
गोवेचे लोक म्हणजे मेहनत, चिकाटी अणि कलात्मकतेचो जितो जागतो नमुनो. तेंची जिद्द अणि श्रम करेची तयारी बगली का दिससे – खरोखरच, समुद्रा इतकां खोल अणि सहनशील मन लाभलेली ही माणसां. प्रत्येक गोवेकराच्या रक्तातच नाटक, नाट्य, गाणां, वादन, नृत्य अशो अनेक कला दिस्सत – जसां पाण्यात मासेंचा अस्तित्व. अगदी गावपातळीवरचे कार्यक्रमांतसुद्धा ते अशी रंगत हाडसत की प्रेक्षक मंत्रमुग्ध हसत! हे केवळ कलाकार न्हुय, तर रंगभूमीवर चालवपी एक जिवंत संस्कृती से. गोवेच्या मातीतच एक झणझणीत सांस्कृतिक ठसको से – अणि तेचे वाहक हे हेच – आमचे गुणी, मेहनती, सळसळत्या ऊर्जेचे गोवेकार!
गोवा हे जरी पर्यटन स्थान सलां तरी तो एक अनुभव से जो प्रत्येकान घेववे हवो.
शीतल रानडे
लंडन
फोन: +४४ ७५९३५८४६१५
चित्पावनीचे संवर्धनासाठी गणपुले फाऊंडेशन चे उपक्रम
- चित्पावनी भाषाची तोंड ओळख – ऑनलाईन कार्यशाळा
- चित्पावनी पाठयक्रम
- चित्पावनी त्रैमासिक
- छापील चित्पावनी दिवाळी अंक
- संकेतस्थळाची सुरुवात
जगन्नाथ यात्रा : निखालस भक्ति अणी समाज ऐक्याचां प्रतीक
रथयात्रा म्हटलां की ओरिसा राज्यातली जगन्नाथ जात्राचां चित्र नजरापुढां येसे. ल्हानपणात तात्यान पुरींतले जगन्नाथ मंदीराची गोष्ट सांगितलेलींन ती अदनी/अजूनी आठवसे. गरमीचे दिवसांत आमी खळेंत निदवत सलों. त्यांह तातेन एक सुंदर मातीचो सोपो करनी घेतलेलो. रात्री आड पडलो की नीज येल तो पर्यन्त आमचो तात्या आमला भावंडांना रामायण, महाभारत, अणी बाकी पौराणिक गोष्टी सांगत सलो.
जगन्नाथ देवाचां मूळ स्वरूप नील माधव, जंगलात ऱ्हेणारी साबर नावाची जमात एका गुप्त गुहांत तेची पुजा करीत सले. विष्णुचो प्रखर भक्त राजा इंद्रद्यूम्न विद्यापतीला नील माधवाची गुहा सोदे धाडलोन. विद्यापतीन युक्तिन गुहा सोदनी काडलीन पण देव त्याहांथीन अदृश्य झालो. ते नंतर राजाला तीन लाकडाचे ओंडके गावले अणी आकाशवाणी झाली की, हे लाकडाथ्थीन जगन्नाथ, बलराम अणी सुभद्रा हेंची मूर्ति करनी मंदिरांत तेची स्थापना कर.
सृष्टीचां निर्माण जेणी केलांन तो विश्वकर्मा खुद्द राजाकडा एका म्हाताऱ्या माणसाचे रुपान आयलो. तेंनी अट घातलीन की माझां मूर्ति बनावेचां काम कोणी बघता कामा नये. ते अटीनुसार विश्वकर्मा मूर्ति बनवीत सताना राजाला शंका आयली, अणी तेनी दरवाजो उगडलोन. विश्वकर्मा अदृश्य झालो अणी मुर्त्यो अर्ध्योच उरल्यो. तेडला पाष्णी जगन्नाथाच्या देवळांत असलेच मूर्तींची पुजा होसे.
गुजरातांत जगन्नाथ रथयात्राची परंपरा खुप जुनी से. एठा रथयात्राची सुरुवात १८७८ सालांत झालेली. जगन्नाथाचा देवूळ जमालपुरांत. अमदावाद/अहमदाबाद शहर साबरमती नयच्या दोनीय बाजूला वसलां से. नयच्या पूर्वाला नदीचे काठावरच जमालपुर, त्यांहा जगन्नाथाचां देऊळ से. जवळ जवळ १५० वरखां पयलींची गोष्ट. जगन्नाथ देवळातले महंतांनी देवाच्यों मुर्त्यो तकल्यावर घेवनी नगर भ्रमण करेचां थरयलां.
अहमदाबाद शहराला तेडला चारी बाजूनी तटबंदी सली. अणी १८ दरवाजे सले. महंत देवाला घेवनी अख्खां नगर फिरत. देव दर्शन देवे घरा येसे म्हणी लोक खुश होवनी फळां, फूलां, दक्षिणा देत. फिरत फिरत दुपारचे वेळाला. सरसपुर नावाच्या एका चाळीकडा (गुजरातींत चाळीला “पोळ “ म्हणसत). पावले की त्यांहां रणछोड मंदिरांत देव थेवनी ते थोडो वेळ आराम करीत सले.
एक दिवस हे चाळींत ऱ्हेणारी एक जाणटी आजी, ‘रुडीबाई’ न तेला “जेवनी चला” असां म्हटलान, अणी लवकर लवकर बाजरीच्या पिठाच्यो भाकऱ्यो अणी भाजी करनी वाडलींन. हे तीन महंता पैकी एकटेचे मामाचां घर पयली एठा सलां, म्हणी नगर भ्रमणाला “देवाला मामाचे घरा न्हेवया” असां ते म्हणत सले. तीन महंतांनी सुरू केलेली ही देवाची जमालपुर ते सरसपूर ही दर वर्षाची वारी, पुढां “जगन्नाथ यात्रा” झाली. तेंचे बरोबर जमालपुरांतले लोक पण जांवो लागले. रुडीआई महंतांचां जेवण करीत सली. बाकीचे लोकांचां जेवण करेची जवाबदारी सरसपूर चाळीतले लोकांनी घेतली. रुडी आई कालांतरान देवलोक पावली पण जेवण करेची परंपरा बंद झाली नाय. आज पण जे जागेवर रुडी आई ऱ्हेत सली, ते जागेला “रुडीमा नुं रसोडू” (रुडी आईचां जेवणघर) म्हणणी ओळखसत.
एतां दर वर्खा देव जगन्नाथ, तेचो भाऊ बलभद्र अणी बहीण सुभद्रा बरोबर रथांत बेसोनी वाजत गाजत मामाचे घरा जायवे जासे. तेंचे बरोबर दीड दोन लाख लोक, दोनशे तरी गाड्यो अणी ४० हत्ती ससत. रथयात्रा एतां सुद्धा अख्खां नगर फिरोनी रणछोड रायाचे देवळांत पावसे. रणछोड देवळाचे पुजारी जगन्नाथाचां स्वागत करसत. मामाचे घरा देव आयलो से, म्हणजे तेला आभूषणां, भरजरी कपडे देसत. पंचपक्वान्ंनाचो नैवेद्य दाखयलो जासे.
सरसपूरांतले लोक देवा बरोबर येणारे सगळे लोकांची जेवणाची सोय करसत. तेला लागोनी आदि पाष्णी तयारी चालसे. चाळी-चाळीत उत्सवाचां वातावरण हसे. तोरणां पताका लावनी रस्ते सुशोभित करसत. रस्तेंचे कडाला स्टेजी उभ्यो करनी भजन चालसे. प्रत्येक चाळ २० हजार लोकांची सोय करसे. यात्रा बरोबर येणारे हत्तीसाठी खाण, तेंचे माहूत अणी गाड्यांचे ड्रायवर, त्यांहा व्यवस्था सांभाळणारे पोलिसांसाठी जेवणाचीं पार्सलां तयार करनी देसत. रथयात्रा त्यांहां पावली की पटापट पंगती बेससत. पुरी, भाजी, अणि मोहनथाळ अणी ताक. शेकडेंनी स्वयंसेवक वाढेचां काम करसत. अणी दोन तासांत दीड दोन लाख लोक जेवनी चाळीथ्थीन बाहेर पडसत. मोग रथयात्रा परतीच्या वाटाला लागसे. हें एक अभूतपूर्व दृश्य ससे.
रथयात्राची अदनी/अजुनी एक विशेषता से, ती म्हंजे पूर्व अहमदाबादला ऱ्हेणारे सगळे लोकांची एकता. रथयात्रा खमासा, खाडिया, काळूपुर, दरियापुर, शाहपुर, रंगीला, मिर्झापुर, घी कांटा, माणेक चोक, वगेरे भागाथ्थिन फिरसे. एठा विविध धर्म, जाती, पंथांचे, लोक वसवाट करनी सत. पण प्रत्येक कडा जल्लोषांत रथयात्राचां स्वागत होसे. लोक गेलरींत, छप्परावर चडोनी देवावर फुलांचो अभिषेक करसत. ऐपती प्रमाण देवाला भेटवस्तू देसत. जगन्नाथ देव हे सगळेंचो. “देव आमचे घरा आयले सत. तेचां स्वागत, आदरातिथ्य बरोबर होवे हवां,” हीच एक भावना प्रत्येकाचे मनात ससे. केंय चेंगरा चेंगरी होव नये ट्राफिक जाम होव नये, म्हणी जागोजागी स्वयंसेवक उभे ससत. चालत जाणारे लोकांना मध्यां पाणी, सरबत देवेचां, काम वेगवेगळी पथकां करीत ससत. रथयात्रात सामील झालेलेंची सेवा करणां हो प्रत्येकजण आपलो धर्म मानसे. म्हणीच जगन्नाथ रथयात्रा मात्र एक उत्सव न्हुय पण अहमदाबादची, गुजराताची ओळख झाली से…..!
यंदा रथयात्रेला १४९ वर्षां पूर्ण झालीं. ही निखालस भक्ति अणी सामाजिक ऐक्याचां जीवंत उदाहरण स्वरूप. ही अनोखी परंपरा अशीच चालू ऱ्हेंवदे असां जगन्नाथा कडा मांगणा….!!
पंक्ति जोग
अहमदाबाद, गुजरात
फोन: ९९०९००६७९१
—- दिवाळी अंकासाठी २० ऑगस्ट पयली तुमचा साहित्य धाडा —-
आमची झर
गजाल ही खरी से
आमची झर व्हावती से
झरीचे देगाला व्हाळ से
तोय सदाच व्हावत ससे ||१||
आमची झर कुरागळात से
त्याचा पाणी थंड से
त्याचे पाण्यात पाय बुडयसे
तेचे जीवाला थंडावो मिळसे ||२||
झरीचे कडाला पाथरीं सत
त्यो कपडे होळे वापरसत
झरीला दोन कुंडा सत
खायले कुंडात न्हासत ||३||
कळशी भरली पाण्याचे धारात,
उखलूनी घेतली त्याला जोरांत
कळशी कमरावर चालसा वाट
चढसां ती गुंडेंची वाट ||४||
चेडी माहेरां, आजोळां पावल्यो
धावत आदी झरीवर पावल्यो
पाणी प्याल्यो, पाण्यात खेळल्यो
माहेर आजोळाचे सुखांत न्हाल्यो ||५||
कोथरूड, महाराष्ट्र
फोन: ९०११९५८७२५
मन
आज २१ जून जागतिक योग दिवस. सदां सारखी लोक्कोर उठोनी तोंड धोव्नी देवाला पायां पडल्या थोडां ऊन पाणी पिव्नी थोडो व्यायाम केलो. सद्दांचे वेळावर फिरे पोरसांत गेल्या. फिरतां फिरता लेख लिव्हेचो से, असो विचार मनांत आयलो. कितां बरवेचां काय? केंचो विषय घेवं काय? असे प्रश्न मनात घोळों लागले. मन विचारांत सलां अणि बाबडे पाय मात्र आपलां काम करीत सले. म्हण्टा म्हणेसर दामोदराचे देवळांत पावल्यां. मात्शी देवळांत बेसल्यां. माजो बोड्यो पुजा करित सलो. देवाला नमस्कार करनीं पाठल्या परतनांर इतकेंत भजनाचो अणि टाळांचो आवाज कानावर पडलो. पुढेंत आषाढी एकादशीला जाणारी वारकरी मंडळी दिसली.
ल्हान भुर्गेंसारखे, श्री विठोबाचे भक्त सामके तल्लीन हंव्नी तालावर नाचत सले. देव भेटीची ओढ प्रत्येकाचे चेहरे वर दिसत सली.
भक्त विठोबाची पालखी घेव्नी देवळांत आयले. देवाचे पुढेंत नारळ थेव्नी गाऱ्हाणां घायलां, पायां पडोनी भायेर सरले. तेनां बघ्नीं माजे मनांत विचार आयलो मालाय बी हेंचे बरोबर वाऱ्याला जायवे मिळ्ळां सलां जाले! पण माला चाले जमेचां नाय इतकां लांब, सोंदे दुसरां मन म्हणसे में एठाथींन पाया पडसां. मनोमन एठाथींनच विठूरायाचां दर्शन घेसां. “हेचे आदी माजे यजमानानी माला खूप कडा फिरव्नी हाडलीसे. बरेच तीर्थक्षेत्रांचा प्रत्यक्ष दर्शन घडलां से. एतां माजी भुर्गीं फिरयसत. माजी सगळी इच्छा पूर्ण जालीसे” ओगीच हे वयांत खूप लोकांबरोबर जाय्वेची ताकद एतां नाय. एठा बेसोनी जप करसां. भुर्गेंना बाबडेनां त्रास देवेचो नाय.
पण मन मोठां चंचल से! चार पावलां हे भक्तां बरोबर चालेवां हो विचार मनांत आयलो म्हणी, तेंचे बरोबर हळूहळू चार पावलां चालत गेल्यां. वारीतलो प्रत्येक जण माला माऊली सारखो दिसो लागलो. नुसते विच्यारान मनांतलो ताण कमी जालो. सकाळां नाष्टो बी खाल्लो नाय हें बी विसरोनी गेल्यां. आज पायांना खूपच बळ आयलेलां. वारी हळूहळू पुढां सरकत गेली. एका वळणांवर पावतकत भक्तमंडळी पण प्रत्यक्षात दिसेची बंद जाली, मात्र कानांत भजनाचे सुर अजूनीं घोंगावत सले.
‘भगवो झेंडो’, गळेंत तुळशीच्यो माळो, कपाळाला लायलेलो मोठ्ठो चंदनाचो टिळो. एक एक करीत सगळे विठोबाचे नावाचो गजर करीत, पावली मारीत, नाचत, गात आपलेच तंद्रित चालत सले. क्षणभरी असां तां दृश्य बघ्नीं “भक्तांबरोबर श्री पांडूरंगच चालसे असो भास होत सलो” माजां मन भरोनीं आयलां. परत एकदा पांडुरंगाला हात जोडले, वारकऱ्यांचे रुपांत माला दर्शन दिलांन असो भाव मनात आयलो. “हे माऊली, तुजे भेटीला येनांरे ल्हान थोर सगळेंची काळजी घे. सगळेंना बरेतऱ्हांन तुजे चरणांचा दर्शन दे अणि सुखरुप घराशी घेव्नी ये!”
अशी हि पंढरीची वारी वर्खान वर्खा चालोंदे हिच प्रार्थना !
श्रीमती रमा गोविंद जोशी
वास्को, गोवा
फोन: ७५०७१५८४०३
म्हणी अणि अर्थ
म्हणी म्हणजे कितां? म्हणप.
एखादे प्रसंगाचा हुबेहूब वर्णन करे शब्दांची जोडणी करेची. तेंत आयलेले अनुभव ससत काय वेळा निसर्गात बघलेल्यो ठाम निश्चित नियमित गोष्टी ससत. ज्यो बदलत नाय जसां, पळसाला पाना तीन…चौथा पान दिसेचा नाय त्यांहा. निश्चितता से त्यांहा ही वापरली जासे.
काळ खूप बदललो तरी म्हणी मात्र आज सुद्धा तंतोतंत लागू पडसत. काय म्हणीत जुने संदर्भ सले तरी एताचे काळात लागू पडसत. तेडला सहज मनात येवनी जासे कितको अभ्यास केलों से आपले पूर्वजांनी. म्हणी सगळे भाषांनी ससत. ग्रामीण भागात तरी काय जणां बोलताना सराईत पणान म्हणी वर म्हणी वापरसत. तेडला तेंचां बोलणां आयकत र्हेंव्वां कसां दिस्से.
बोलीत सुद्धा तेनां सहज यवजसे बरा. म्हणींसाठी पुस्तकी ज्ञान हवा असां काय नाय. जगाचे शाळांत्थीन सुद्धा हेंचा ज्ञान मिळसे. पूर्वापार, पिढ्यान् पिढ्यो कानावर पडलेल्यो म्हणी पुढां रूढ हत जासत. अणि मनोमन पटत जासे तो विषय/बाब, म्हणीना लागोनी विषय, संदर्भ लोक्कोर समजसे.
शाळांत सतानां म्हणी वर्थीन गोष्टी सत सल्यो. ससो कासवाची, गर्वाचा घर खाली ही गोष्ट तर प्रसिद्धच. आपले ज्ञानात म्हणीना लागोनी भर पडसे अणि त्यो नितिमत्ता सुद्धा शिकवनी जासत.
एतां काय म्हणी अणि अर्थ
१. खाय तेला खवखव …
खरां म्हणजे ही म्हण आहाराशी म्हणजे खाणेशी संबंधात. एखादो पदार्थ खाल्ले उपरांत गळेकडा खवखवले सारखा हसे. किंवा खाजरे ओळवासारखी भाजी खाल्लेवर खाज आयले सारखी हसे. कितां तरी खाल्ले शिवाय घसेंत खवखव येत नाय, विशेषतः चोरनी कितां खाल्लां झाले तां खवखवणे मुळां भायेर पडसे…हो सर्व साधारण अर्थ पण म्हणीत तेचो वेगळो अर्थ. रूपकात्मक रित्या जुस्त लागू पडसे. जेडला एखादेन कितां तरी हडप केलेला हिस्कावनी घेतलेला ससे अणि मोग पचनी पडत नाय, तेचे मनाची चलबिचल हसे अणी तेचे परिणाम कोणाला दिसो लागले की म्हणसत खाय तेला खवखव.
२. तिड्डेचो रंग तीन दिवस
तिड्डो (तेरडा) हेचा फुल तीन दिवस ताजा कसाच दिस्से. रंगात मात्सो बदल हयेल पण टवटवीत उर्से. चौथे दिवसा बावसे.
रूपक…एखादी व्यक्ती चांगुलपणाचो आव हाडणी कसे बसे दोन तीन दिवस काढसे पण मोग तेचो मूळ स्वभाव वरती येसे, एकेक रंग दाखयसे, उसना हाडलेलां अवसान गळोनी पडसे, तेडला ही म्हण येसे तिड्डेचो रंग तीन दिवस…
३. उथळ पाण्याला खळखळाट खुप …….
वाहतां पाणी उथळ जागा ससे त्याहां खळखळ आवाज करीत व्हावसे अणि खोल खोलगट जागी शांत पणान आवाज न करता व्हावसे.
वरवर विचार करणारी चंचल स्वभावाची, बडबडणारी माणसां.. तेंचे कामा पेक्षा आवाजच जास्त कृती कमी, उलट विचारी माणूस धीर गंभीर शांत ससे.. मोजकांच असां विचार करनी बोलसे….
४. काखांत काळसों गावाला वळसो……
आपले लागीच सलेली वस्तु किंवा मनुष्य आपलेला दिसत नाय. तेचे साठी विनाकारण गाव पालथा घालनी येणां. किंवा आपले पायात कितां से तां न बघता आकाशांत सोदेचां. साधारण अशीच अणिक एक म्हण तुज आहे तुजपाशी परी जागा तू चुकलासी….
५. दिवे खालती अंधार किंवा तशीच समान अर्थाची लोका सांगे ब्रह्मज्ञान आपण कोरडां पाषाण.
दिवो दुसरेना उजेड देवनी उजळायसे पण तेची स्वतः चीच सावळी तेचे पायांत, स्वतःचो उजेड काय तेला उपयोगी पडत नाय किंवा करनी घेतां येत नाय. लोकांना तोंडान ज्ञान देत बेसनारो, तेच ज्ञानाचो स्वतःचे वागणेत उपयोग करताना दिसत नाय.
अश्यो खूप म्हणी यवजसत. मनोमन पटोनी जासत. म्हणींना लागोनी भाषा सुद्धा समृद्ध हसे. म्हणींचो खूप मोठो पसारो से. उरलेलां पुढां कय तरी.
सौ. रोहिणी कुलकर्णी
बेळगाव
फोन: ९७४२४९९८१४
नोकरी मिळवे शिफारस करणां योग्य का
जर सकारात्मक भावनान बघितला तर शिफारस केले कारणान एका खूप शिकलेले किंवा प्रख्यात व्यक्तिचो आपलेला परिचय अणि ओळख हसे.
जर शिफारस मान्य झाली तर बरेच वेळां उमेदवाराचे कौशल्यावर किंवा चारीत्र्यावर शिक्कामोर्तब हसे असा म्हणसत.
शिफारशी मुळा हजारोंनी अर्ज येसत तेला कोणाची शिफारस से तां बघनी तेची निवड हसे. तेला लागोनी स्पर्धा कमी होसे.
आपल्यो नामवंत लोकांकडा बऱ्यो ओळखी सत झालेवर पुढचे आयुष्यात नक्कीच उपयोग होसे.
जर एखादो उमेदवार नवखो सेल झाले वर शिफारशी मुळा तेची पात्रता कळसे.
माझा तरी स्पष्ट मत से माझेकडा काम करेची कुवत से, मला बरे मार्क (गुण )मिळले सत जालेवर माला कितेला हवी शिफारस? पण एतां काळ तसो उरलो नाय कुवत नसलेवर चालसे मार्क(गुण ) कमी सले तरी चालसत माझा काम होणार. में ••• कडा गेलेवर माझा काम होणार ही खात्री ससे.
शिफारस का करू नये? हेबद्दल काही मुद्दे:
- शिफारस करताना तेची शैक्षणिक कुवत न बघता ओळख से म्हणी तेला घेतलो जालेवर दुसरे भुर्गेंवर अन्याय हसे.
- दुसरा म्हणजे भ्रष्टाचाराला वाव मिळसे. अणि जर व्यवहारात पारदर्शकता सेल जालेवर तेत अडथळे निर्माण हसत.
- शिफारशीत्थिनं आयलेले हे पदासाठी योग्य सत का नाय हेचेवर शंका येसे. तेचेमुळा ते विद्यालयात किंवा शैक्षणिक आस्थापनाचा नुकसान होव शकसे. असे कारणांमुळा प्रामाणिक पणान काम करणारेला नैराश्य येसे. तेचेवर वेगळ्या पद्धतीन चाचपणी केली जासे, शिवाय नैतिक मूल्यांही खचसत.
- पुढलो महत्त्वाचो मुद्दो म्हणजे जर तो उमेदवार ते जागेला पात्र से तरच तेची शिफारस करे हवी.
मग शिफारस कशी करेची?
- शिक्षक किंवा प्राध्यापकाकरवी केली जाव शकसे. शिक्षकाला तां व्यक्तिमत्त्व अणि तेचे अंगात केंच्यो कला अवगत सत तेला खबर ससे.
- कायमस्वरूपी नोकरी मागणे पेक्षा थोड्या कालावधीसाठी सेल तर ती जास्त सोयीस्कर अणि कमी अन्यायकारक होव शकसे.
- पहिले खेपाला काम करीत सलेले जागेवर काम करे तेचे सोयीचा हसे, तेचेकडा अनुभव सले कारणान तेला अडचणी येत नाय. काम करे सोपां हसे.
- ते पाठले जाणकार किंवा प्रतिष्ठित व्यक्तिन केलेली शिफारस जास्त उपयुक्त हसे.
राजकीय नेतेकडा शिफारस करेवी का?
- तुमची जर बरीच ओळख सेल, तुमच्या पात्रतेबद्दल तेला खात्री सेल झाले वर कोणाचे दबावाखालती केलेली शिफारस ही अयोग्य आणि नैतिक दृष्ट्या चुकीची होव शकसे.
- आणि शेवटी शिफारस करेची? का करू नये? हो प्रश्नच मुळात ग्राह्य धरेवो ? का नाय हेचेवर विचार हैय्वे हवो.
- आजचे स्पर्धात्मक युगात गुणवत्ता हवीच पण ते बरोबर बऱ्या ओळखीचा अणि शिफारशीचा महत्त्व वाढला से मग जेचेकडा बऱ्यो ओळखी नाय, शिफारस पत्र नाय ते भुगेंनी कितां करेचा?
के जायवेचा? हे प्रश्नाचा उत्तर कोणाकडा नस्से.
सत्तरी, गोवा
फोन: ९७६४३१९३४६
पर्ल बार्ली उपमा
पर्ल बार्ली हो एक millet/ धान्याचो चो प्रकार से, तो दिसे गव्हा सारखोच पण मात्सों आकारान ल्हान से. मुख्य म्हंजे हेचो GI ग्लाईसेमिक इंडेक्स कमी सलेन रक्तात्थीन साखर कमी प्रमाणात उसळसे जी हल्लीचे काळची गरज से.
आज में एक नवीन प्रकार सोदनी हाडलो से. (यूट्यूबार कैच गावेचा नाय) पर्ल बार्लीचे पिठाचो उपमा/उप्पीट
साहित्य -: एक पेलो पर्ल बार्ली रवाळ पीठ, एक कांदो, एक टमाट, थोडे मटार अणि ऐच्छिक भाज्यो, एक हरवी मिरासांग, कर्विल पाना, कोथमीर पाना, चमचोभरी उडदाची डाळ, काजू बदाम ऐच्छिक. तूप, तेल , मीठ, साखर शेव, भुईमूग (भिकणां) सजावटिला,
कृती -: पीठ तुपावर खमंग भाजनी कडाला थेवा, मोग कायलीत तेल तापला काय उडदाची डाळ, कांदो बारीक चिरलेलो, कर्बिलाची पाना, टमाट, मटार घालनी मात्सो वेळ परतोनी घेवेचा. मोग एक पेलो पाणी, लागेल इतका मीठ, साखर घालनी झाकण घालनी उकळी काडेची. मोग पीठ घालनी सारखां करनी धाकण थेव्नी एक वाफ काडेची. चव घेवनी मीठ बी कितां कमी सयेल तां घालेचा. वेल्या कोथबीर शेव , भिकणां अजुनी बी कितां हवां सयेल जाले घालनी सजावट करेची.
कृती बऱ्यापैकी रवा उपमा सारखीच से.
शीतल रानडे
लंडन
फोन: +४४ ७५९३५८४६१५